Phân Biệt Khí Oxy Công Nghiệp Và Oxy Y Tế Đơn Giản

Phân biệt khí oxy công nghiệp và oxy y tế cốt lõi nằm ở mục đích sử dụng và quy trình làm sạch vỏ bình. Oxy y tế đạt trên 99.5% O2, được lọc sạch tuyệt đối để hít thở, còn oxy công nghiệp chứa nhiều tạp chất hơn chỉ phục vụ hàn cắt cơ khí.

Mặc dù đều là khí O2 duy trì sự sống và sự cháy, hai loại khí này được sản xuất trên hai dây chuyền tách biệt hoàn toàn. Mỗi loại đều có tiêu chuẩn riêng để phục vụ đúng nhu cầu thực tế.

Khí oxy công nghiệp là gì?

Khí oxy công nghiệp là loại khí có độ tinh khiết từ 99.2% đến 99.5% O2. Sản phẩm này được sản xuất với sản lượng lớn để phục vụ đốt cháy, gia công nhiệt và oxy hóa trong nhà xưởng.

Vì chỉ tiếp xúc với ngọn lửa hàn hoặc kim loại nóng chảy, khí oxy công nghiệp không cần lọc bỏ mùi lạ hay hơi ẩm nghiêm ngặt. Với các ngành cắt laser hoặc nghiên cứu, dòng khí oxy O2 tinh khiết có thể đạt tới 99.999% nhưng vẫn quản lý theo quy chuẩn thiết bị nhà máy.

Khí oxy y tế là gì?

Khí oxy y tế (hay còn gọi là oxy thở tại nhà, oxy bệnh viện) là nguồn dưỡng khí chuyên dụng đưa trực tiếp vào phổi con người. Loại khí này có độ tinh khiết từ 99.5% O2 trở lên, hoàn toàn không màu và không mùi.

Trước khi nạp vào bình, toàn bộ bụi bẩn, hơi nước và hơi dầu máy nén đều bị loại bỏ triệt để để tránh gây kích ứng đường thở. Bạn có thể xem thêm bài viết khí y tế là gì và vai trò của các loại khí y tế để hiểu rõ hơn về quy chuẩn khí bệnh viện.

Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần đạt mức 99.5% O2 thì bình oxy nào cũng giống nhau. Thực tế, sự khác biệt nằm ở 0.5% phần khí còn lại và quy trình vệ sinh chiếc vỏ bình chứa khí.

Bảng so sánh dưới đây giúp bạn nhận diện nhanh 2 loại bình này chỉ trong vài giây.

Khác nhau về độ sạch và cảm giác khi hít thở

Ở cả hai bình khí, thành phần chính đều chiếm khoảng 99.5% khí O2. Tuy nhiên, 0.5% phần khí còn lại trong bình oxy y tế chỉ là khí trơ tự nhiên vô hại, tạo luồng thở mát dịu và không mùi.

Ngược lại, phần dư từ 0.5% đến 0.8% trong bình oxy công nghiệp thường lẫn hơi nước ngưng tụ. Luồng khí này hay có mùi khét nhẹ của dầu bôi trơn từ máy nén công suất lớn hoặc tạp chất từ nhà xưởng.

Khác nhau ở khâu vệ sinh vỏ bình trước khi nạp khí

Đây chính là ranh giới quan trọng nhất giúp phân biệt khí oxy công nghiệp và oxy y tế. Vỏ bình oxy y tế trước khi nạp mới bắt buộc phải xả khí cũ còn sót lại.

Sau đó, nhà máy sẽ sục rửa lòng bình, sấy khô nhiệt và hút chân không sạch sẽ để ngăn ngừa vi khuẩn tích tụ.

Trong khi đó, vỏ bình oxy công nghiệp được luân chuyển liên tục qua các xưởng cơ khí, đóng tàu hay bãi phế liệu. Khi hết khí, các trạm sang chiết thường nạp đè khí mới vào bình mà không hút chân không từng vỏ.

Qua nhiều năm, hơi ẩm đọng dưới đáy bình thép kết hợp với oxy tạo thành vảy rỉ sét và bụi kim loại mịn. Đó là lý do vì sao khí tinh khiết cần được bảo quản bằng bình chuyên dụng riêng biệt ngay từ đầu.

Khác nhau về màu sơn vỏ bình và chữ in trên thân bình

Người dùng có thể quan sát lớp vỏ bên ngoài bằng mắt thường để phân biệt nhanh hai loại bình. Bình oxy y tế luôn sạch sẽ, sơn màu xanh dương tươi hoặc màu trắng, trên vai bình in rõ dòng chữ “OXY Y TẾ” kèm nhãn hạn dùng.

Ngược lại, bình oxy công nghiệp chủ yếu là vỏ thép 40L sơn màu xanh lam sẫm hoặc xanh rêu. Lớp vỏ ngoài thường bám bụi xưởng, dính dầu mỡ hoặc trầy xước do va chạm mạnh tại công trường.

Nắm rõ phạm vi ứng dụng giúp các gia đình, phòng khám cũng như chủ xưởng chọn đúng loại bình phù hợp. Việc dùng đúng loại khí vừa giúp tiết kiệm chi phí vừa bảo đảm an toàn tối đa.

Khi nào bắt buộc phải sử dụng khí oxy y tế?

Khí oxy y tế chỉ dùng cho các hoạt động liên quan trực tiếp đến sức khỏe và hô hấp của con người.

• Cấp cứu hô hấp khẩn cấp cho người bị ngạt thở, đuối nước, sốc phản vệ hoặc suy hô hấp cấp tính.
• Hỗ trợ thở oxy tại nhà và bệnh viện cho người cao tuổi, người mắc bệnh tim mạch, hen suyễn hoặc phổi tắc nghẽn mãn tính.
• Duy trì dưỡng khí trong y khoa cho bệnh nhân suốt ca phẫu thuật gây mê hồi sức.
• Điều trị trong buồng oxy cao áp cho nạn nhân ngộ độc khói đám cháy, ngộ độc khí CO hoặc phục hồi vết thương hoại tử.
• Bổ sung dưỡng khí cá nhân cho vận động viên leo núi cao, phi hành gia hoặc pha trộn khí thở cho thợ lặn.

Khi nào sử dụng khí oxy công nghiệp?

Khí oxy công nghiệp đóng vai trò là chất trợ cháy và oxy hóa mạnh trong sản xuất mà con người không hít thở trực tiếp.

• Gia công hàn cắt gió đá khi kết hợp với khí Acetylen (C2H2) hoặc gas hóa lỏng
• Thổi oxy vào lò cao luyện thép nhằm đốt cháy tạp chất cacbon
• Nấu chảy nguyên liệu thủy tinh tại các nhà máy sản xuất chai lọ, kính xây dựng và bóng đèn chiếu sáng.
• Sục khí tạo oxy hòa tan cho các đầm nuôi tôm cá mật độ cao và nuôi vi sinh vật trong bể xử lý nước thải.
• Phục vụ ngành hóa chất trong quy trình tẩy trắng bột giấy, tổng hợp hóa dầu và làm chất đốt tên lửa đẩy.

Trong mọi tình huống, bạn không được lấy bình oxy ở xưởng cơ khí lắp cho người bệnh hít thở. Lòng bình công nghiệp không được hút chân không và vô trùng nên chứa nhiều bụi rỉ sét, hơi nước đọng và mùi dầu máy nén.

Với người khỏe mạnh, việc hít phải khí có bụi hoặc mùi dầu đã gây ho sặc và tức ngực. Với bệnh nhân đang suy hô hấp hoặc tổn thương phổi, luồng khí lẫn bụi kim loại và hơi dầu áp suất cao sẽ làm bỏng rát niêm mạc.

Nghiêm trọng hơn, các tạp chất này đi thẳng vào phế nang gây viêm phổi cấp tính. Tình trạng ngạt thở của người bệnh sẽ trở nên nguy kịch hơn chỉ sau vài phút sử dụng.

Có nên lấy vỏ bình oxy y tế đi hàn cắt kim loại không?

Về mặt vật lý, khí oxy y tế vẫn đốt cháy tốt với mỏ hàn gió đá vì hàm lượng O2 đạt trên 99.5%. Tuy nhiên, các trạm khí nghiêm cấm việc mang vỏ bình oxy y tế ra công trường cơ khí để hàn cắt.

Trong lúc hàn kim loại, tàn lửa hoặc khói bụi cháy ngược từ mỏ hàn rất dễ lọt qua van vào bên trong bình. Một khi vỏ bình y tế bị nhiễm bẩn hoặc dính dầu mỡ cơ khí, chiếc vỏ đó sẽ mất hoàn toàn độ sạch chuẩn y khoa và không thể nạp lại cho bệnh nhân dùng được nữa.

Dù dùng bình oxy y tế tại nhà hay bình công nghiệp tại xưởng, khí bên trong đều được nén ở áp suất rất cao từ 150 bar trở lên. Để quá trình sử dụng an toàn tuyệt đối, bạn cần tuân thủ 4 nguyên tắc sau.

• Cố định bình thẳng đứng chắc chắn bằng dây xích vào tường hoặc giá đỡ xe đẩy, tránh để bình ngã đổ làm gãy van đầu bình.
• Tuyệt đối không để dầu mỡ dính vào van bình, vì khí O2 gặp dầu mỡ sẽ tự phát nhiệt và bốc cháy nổ ngay lập tức.
• Đặt bình cách xa nguồn lửa ít nhất 5 mét, không hút thuốc lá, không đun bếp gas hay thắp hương sát nơi đang mở bình oxy.
• Kiểm tra hạn kiểm định và mở van từ từ, vặn nhẹ tay ngược chiều kim đồng hồ và đứng lệch sang bên hông mặt đồng hồ để tránh áp lực khí dồn đột ngột.

Nhìn bên ngoài làm sao biết bình oxy y tế còn mới và an toàn?

Bạn hãy kiểm tra hai chi tiết quan trọng ngay trên cổ bình. Thứ nhất, dãy số tháng và năm kiểm định đóng chìm trên vai bình kim loại phải còn trong thời hạn từ 3 đến 5 năm.

Thứ hai, đầu van phải còn nguyên lớp màng co nhựa niêm phong từ nhà máy. Chi tiết này chứng tỏ bình khí mới hoàn toàn và chưa bị mở van sử dụng dọc đường.

Tại sao bình oxy thở tại nhà bắt buộc phải gắn thêm bình nước tạo ẩm?

Khí oxy nén trong bình thép ở áp suất cao đã được tách bỏ hết hơi nước nên luồng khí thoát ra cực kỳ khô và lạnh. Nếu hít thở trực tiếp khí khô này trong nhiều giờ, người bệnh sẽ bị khô rát mũi, đau họng và chảy máu cam.

Vì vậy, khí oxy từ bình phải đi sục qua bình nước cất sạch gắn dưới đồng hồ điều áp. Nước sẽ tạo độ ẩm tự nhiên giúp người bệnh hít thở êm dịu và dễ chịu hơn.

Bình oxy y tế 10 lít và 40 lít dùng liên tục được khoảng bao lâu?

Thời gian dùng phụ thuộc vào mức lưu lượng lít/phút mà bác sĩ chỉ định vặn trên đồng hồ. Bình oxy 40 lít nạp đầy áp suất 150 bar chứa khoảng 6000 lít khí, nếu thở ở mức trung bình 3 lít/phút sẽ dùng liên tục được từ 30 đến 33 giờ.

Với bình nhỏ 10 lít (chứa khoảng 1500 lít khí), khi thở ở mức 3 lít/phút sẽ dùng được khoảng 7 đến 8 giờ liên tục. Loại bình nhỏ này rất gọn nhẹ để dự phòng tại nhà hoặc mang theo trên xe khi di chuyển.

Nắm vững cách phân biệt khí oxy công nghiệp và oxy y tế giúp các xưởng cơ khí vận hành hàn cắt hiệu quả, đồng thời bảo vệ an toàn tính mạng cho người bệnh khi thở oxy. Nguyên tắc cốt lõi là bình oxy dùng cho mục đích nào phải được quản lý vỏ bình và nạp khí tại đúng dây chuyền chuyên biệt đó.

Để tìm hiểu chi tiết về các loại bình khí oxy y tế và oxy công nghiệp, bạn có thể xem tại danh mục khí y tế chuyên dụng cùng các dòng khí tinh khiết trên hệ thống của VSG GAS.